Ataki za odnawianie synagogi. "My wiemy, jak działa społeczność żydowska"

Inwestycja, która uratowała "perłę" regionu

Budynek dawnej synagogi, przez lata niszczejący i pozbawiony właściwej opieki, od zakończenia II wojny światowej nie pełnił funkcji religijnych, służąc przez pewien czas jedynie jako muzeum regionalne. Projekt jego odnowienia zajął pierwsze miejsce na liście rankingowej spośród 38 zgłoszeń z całego województwa, zdobywając 99 na 100 możliwych punktów. Dzięki tak wysokiej ocenie gmina pozyskała ponad 11 milionów złotych ze środków zewnętrznych, co przy całkowitej wartości projektu wynoszącej 13 794 550,37 zł oznacza, że udział własny miasta jest stosunkowo niewielki w porównaniu do skali przedsięwzięcia.

Po zakończeniu prac w budynku powstanie nie tylko wypożyczalnia i czytelnia, ale także przestrzeń wystawiennicza na trzech poziomach oraz zaplecze administracyjne. Ważnym elementem projektu jest również utworzenie ogrodu sensorycznego przy pobliskim Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym, co wpisuje się w misję poprawy jakości życia wszystkich mieszkańców, w tym osób wymagających szczególnego wsparcia.

Kontrowersje na forum publicznym

 Projekt wzbudził silne emocje, których kulminacja miała miejsce podczas sesji Rady Miejskiej. Jednym z głównych tematów dyskusji stała się 50-letnia umowa użyczenia obiektu miastu, zawarta z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (FODŻ), która jest właścicielem budynku.

Radna Iga Zawisza-Klimkiewicz wyraziła publicznie wątpliwość co do intencji właściciela nieruchomości, stwierdzając:

- Ale my wiemy, jak działa społeczność żydowska. I wiemy, że oni są w każdym momencie w stanie zlikwidować, stworzyć nowe – i tu jest problem największy - stwierdziła.
 Radna sugerowała, że po wyremontowaniu budynku za publiczne pieniądze, fundacja może przestać istnieć, co rzekomo groziłoby stratą poniesionych nakładów.

Burmistrz Leszek Włodarski w odpowiedzi na te zarzuty podkreślił, że interesy gminy są zabezpieczone odpowiednimi zapisami prawnymi. Zgodnie z umową, w przypadku jej zerwania przez stronę użyczającą, fundacja jest zobowiązana do zwrotu wszystkich poniesionych przez miasto kosztów inwestycji.

- Gwarancję poniesionych przez miasto kosztów daje nam ta umowa – uspokajał burmistrz, dodając, że rezygnacja z projektu oznaczałaby bezpowrotną utratę 11 milionów złotych dofinansowania, które trafiłyby do innych gmin.

Głos ekspertów: historia kontra propaganda

Autorka najnowszej książki "Pamięć jest naszym obowiązkiem. Upamiętnienie Żydów na terenie województwa lubelskiego." nie kryje oburzenia poziomem debaty w Łęcznej. Ekspertka, określająca się jako "ortodoksyjna katoliczka", podkreśla, że dbałość o zabytki innych kultur jest nie tylko obowiązkiem państwa, ale i wyrazem chrześcijańskiej postawy.

- To jest nasza perełka. Ile my mamy na terenie w ogóle Polski takich obiektów, synagog? W większości zostały zniszczone w czasie wojny przez Niemców, następnie uległy dewastacji za czasów komunistycznych – argumentuje prof. Bober.

Profesor odniosła się również bezpośrednio do słów padających na sesji rady, określając je jako "straszenie babą jagą" i zauważając, że tego typu retoryka, oparta na ksenofobicznych stereotypach, ośmiesza Polskę na arenie międzynarodowej. Porównała ona argumenty przeciwników do przekazów propagandowych z lat 30. XX wieku, wskazując, że sugerowanie spisków mających na celu przejęcie majątku gminy jest całkowicie oderwane od faktów.

Badaczka zaznaczyła, że jest "pełna podziwu" dla włodarza za samą inicjatywę ubiegania się o środki na ratowanie tak trudnego i niszczejącego obiektu. Profesor zwróciła uwagę na niezwykłą sprawność w pozyskiwaniu funduszy zewnętrznych, podkreślając, że napisanie tak wysoko ocenionego wniosku i przejście przez skomplikowane "sito" weryfikacji jest ogromnym osiągnięciem, za które burmistrz zasługuje na szczególne wsparcie, a nie krytykę.

Internetowy hejt i paradoksy codzienności

Napięta atmosfera wokół synagogi przeniosła się do mediów społecznościowych. Burmistrz stał się celem licznych ataków, w których remont zabytku przeciwstawiano innym potrzebom lokalnym, takim jak dofinansowanie klubu Górnik Łęczna. W sieci krążą grafiki sugerujące, że gmina "daje pieniądze na Żydów". Prof. Sabina Bober zauważyła, że wizualny język niektórych  ataków przypomina najgorsze wzorce nazistowskiej propagandy, co może odstraszać potencjalnych inwestorów i partnerów zagranicznych od współpracy z regionem.

Mimo tych podziałów życie codzienne przynosi zaskakujące sytuacje.

Monika Mazurkiewicz, dyrektor biblioteki, przytoczyła zdarzenie, w którym jeden z najgłośniejszych krytyków inwestycji podczas sesji Rady Miejskiej w Łęcznej odwiedził bibliotekę wraz z dziećmi, by wypożyczyć książki. Został przyjęty z otwartymi ramionami, co – jak podkreśla dyrekcja – jest najlepszym dowodem na to, że instytucje kultury powinny łączyć, a nie dzielić.

Nowa biblioteka

Docelowo dawna synagoga przejdzie całkowitą metamorfozę, stając się nowoczesnym centrum społeczno-kulturalnym, które nada zabytkowi zupełnie nowe funkcje edukacyjne. W jego murach znajdzie się nowa siedziba Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej, oferująca mieszkańcom nie tylko bogaty księgozbiór, ale przede wszystkim komfortowe warunki do spotkań i aktywności twórczej. Wnętrze obiektu zostanie zaaranżowane na trzech poziomach, tworząc nowoczesną przestrzeń wystawienniczą oraz dydaktyczną - w tym salę zajęć zlokalizowaną na poziomie -1.  Całość uzupełni profesjonalne zaplecze administracyjne, co pozwoli na sprawną organizację wydarzeń kulturalnych w godnej i historycznej oprawie.

Co istotne, dotychczasowa siedziba biblioteki nie zostanie opuszczona - zostanie ona przekształcona w otwarte miejsce spotkań dla organizacji społecznych, regionalistów oraz wszystkich mieszkańców Łęcznej, co jeszcze bardziej zintegruje lokalną społeczność.